Trakeomalazi Nedir? Belirtileri ve Tedavi Seçenekleri

10 Kasım 2026 Prof. Dr. Levent Alpay

📌 Kısaca Bilmeniz Gerekenler

  • Trakeomalazide nefes borusunu açık tutan destek yapıları yeterince sağlam değildir; hava yolu özellikle nefes verme ve öksürme sırasında normalden fazla daralabilir.
  • Yetişkinlerde nefes darlığı, hırıltı, havlar tarzda veya inatçı öksürük, balgamı çıkaramama ve tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları görülebilir.
  • Dinamik ekspiratuvar BT ve dinamik bronkoskopi tanıda temel yöntemlerdir. Standart bir göğüs BT’si hava yolunun solunum sırasında ne kadar çöktüğünü her zaman göstermez.
  • Her hastaya ameliyat gerekmez. Eşlik eden akciğer hastalıklarının tedavisi, hava yolu temizliği, pozitif basınç desteği ve seçilmiş ağır olgularda stent veya cerrahi seçenekleri değerlendirilebilir.

Trakeomalazi, nefes borusunu açık tutan kıkırdak ve destek yapılarının zayıflaması sonucu trakeanın solunum sırasında normalden fazla daralabildiği dinamik bir hava yolu problemidir. Belirtileri astım, KOAH veya kronik bronşit gibi hastalıklarla karışabildiği için tanıda yalnız şikâyetlere değil, nefes alıp verme sırasında hava yolunun davranışına bakılır.

Trakeomalazi Nedir?

Trakea normalde kıkırdak halkalar sayesinde solunum boyunca açık kalır. NCBI StatPearls, trakeomalaziyi trakeal kıkırdak desteğinin zayıflamasıyla hava yolunda aşırı çökmeye yol açabilen bir durum olarak tanımlar. Zayıflık yalnız trakeada bulunabilir; ana bronşlar da etkilenirse trakeobronkomalazi terimi kullanılır.

Yetişkin hava yolu literatüründe trakeobronkomalazi, “ekspiratuvar santral hava yolu kollapsı” başlığı altında değerlendirilen durumlardan biridir. Bununla birlikte trakeobronkomalazi ile aşırı dinamik hava yolu kollapsı aynı mekanizma değildir: 2024 tarihli göğüs cerrahisi derlemesinde trakeobronkomalazide kıkırdak destek zayıflığı, diğer tabloda ise arka membranöz duvarın aşırı içe bombeleşmesi ön plandadır.

Bu ayrım önemlidir çünkü radyoloji raporunda “dinamik trakeal kollaps” görülmesi her zaman aynı anatomik bozukluğu ifade etmeyebilir. 2021 tarihli sistematik derleme ayrıca erişkinlerde hava yolu çökmesinin tanısında evrensel olarak kabul edilmiş tek bir yüzde eşiğinin bulunmadığını, sık kullanılan düşük eşiklerin bazı sağlıklı kişilerde de aşılabildiğini göstermiştir.

Trakeomalazi Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hava yolunun ne ölçüde ve hangi solunum manevrasında daraldığına göre değişebilir. Cleveland Clinic, erişkinlerde eforla nefes darlığı, hırıltı, kronik öksürük ve tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonlarını sık yakınmalar arasında sayar. Trakeobronkomalazide öksürük bazen kuru, sert ve “havlar tarzda” tarif edilebilir.

Belirti / BulgularNeden Ortaya Çıkabilir?
Nefes darlığıEkspirasyonda hava yolunun daralması hava akımını kısıtlayabilir
Hırıltı veya gürültülü solunumDaralan santral hava yolundan geçen hava ses oluşturabilir
Kronik veya havlar tarzda öksürükDinamik hava yolu çökmesi öksürüğü tetikleyebilir ve öksürük sırasında kollaps artabilir
Balgamı çıkaramamaHava yolu temizliği etkisiz kalabilir ve sekresyon birikebilir
Tekrarlayan bronşit / zatürreSekresyonların yeterince temizlenememesi enfeksiyon riskini artırabilir
Efor kapasitesinde azalmaGünlük aktivitede hava akımı kısıtlanması daha belirgin hissedilebilir

Belirtilerin özgül olmaması önemli bir sorundur. 2025 tarihli kapsamlı derleme, dinamik santral hava yolu kollapsının astım, KOAH ve gastroözofageal reflü gibi başka hastalıklarla birlikte bulunabileceğini ve benzer yakınmalar oluşturabildiğini vurgular. Bu nedenle inhaler tedaviye rağmen açıklanamayan nefes darlığı veya inatçı öksürük varsa santral hava yolu ayrıca değerlendirilebilir.

Yetişkinlerde Neden Gelişebilir?

Doğuştan gelişen olgular çocukluk çağında daha sık görülür; erişkinlerde ise sonradan gelişen hava yolu zayıflığı önem kazanır. Cleveland Clinic ve StatPearls, uzun süreli entübasyon veya trakeostomi, geçirilmiş hava yolu cerrahileri, kronik inflamasyon ve bazı kıkırdak hastalıklarını edinilmiş hava yolu zayıflığıyla ilişkilendirir.

KOAH ve amfizem gibi kronik solunum yolu hastalıklarıyla da birlikte görülebilir. Relapsing polikondrit gibi kıkırdağı etkileyen sistemik hastalıklar hava yolu desteğini zayıflatabilir. Bazı olgularda dışarıdan damar, tiroid veya başka anatomik yapıların uzun süreli basısı da trakeal duvarda yapısal değişikliğe katkıda bulunabilir.

Prof. Dr. Levent Alpay’ın nefes borusu darlıkları ve tümörleri bilgilendirmesinde bu durum, hava yolunun esnekliğini ve yapısal bütünlüğünü etkileyen trakea hastalıkları arasında ele alınır. Prof. Dr. Levent Alpay’a göre, dinamik BT nefes alıp verme sırasında trakea duvarlarında gelişen çökmenin gösterilmesinde önemli bir değerlendirme aracıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Tanıda en önemli nokta hava yolunu hareket halinde değerlendirmektir. 2024 tarihli “Tracheobronchomalacia vs Excessive Dynamic Airway Collapse” derlemesi, dinamik toraks BT ile uyanık dinamik bronkoskopiyi tanının kurulmasında kritik yöntemler olarak tanımlar. Standart inspirasyon BT’si, yalnız nefes verme sırasında ortaya çıkan belirgin kollapsı kaçırabilir.

Dinamik BT’de hasta kontrollü biçimde nefes verirken trakea ve ana bronşların kesit alanındaki değişim izlenir. 2024 tarihli düşük doz 4D BT çalışması, dinamik görüntülemenin santral hava yolu kollapsını değerlendirmede uygulanabilir olduğunu göstermiştir. Ancak tek bir yüzdelik daralma değerinin hastanın belirtileriyle her zaman birebir örtüşmediği unutulmamalıdır.

Bronkoskopide hava yolu doğrudan görülür ve solunum, öksürük gibi manevralar sırasında hangi bölümün ne kadar çöktüğü değerlendirilebilir. Solunum fonksiyon testleri eşlik eden astım veya KOAH’ı araştırmada yararlı olsa da normal bir spirometri trakeomalaziyi dışlamaz; 4D BT çalışmasında FEV1 ile trakeal kollaps şiddeti arasında belirgin ilişki saptanmamıştır.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Her görüntüleme bulgusu tedavi gerektirmez. StatPearls, erişkinlerde tesadüfen saptanan ve belirti oluşturmayan olgularda konservatif yaklaşımın uygun olabileceğini belirtir. Semptomatik hastalarda öncelikle eşlik eden KOAH, astım, reflü veya enfeksiyon gibi sorunların kontrolü ve hava yolu sekresyonlarının temizlenmesini kolaylaştıran yaklaşımlar önem taşır.

  • Hava yolu temizliği: Sekresyonu hareketlendiren solunum fizyoterapisi ve uygun hastalarda nebül tedavileri kullanılabilir.
  • CPAP/BiPAP: Pozitif hava yolu basıncı, özellikle belirti oluşturan dinamik kollapsta hava yolunu içeriden açık tutan “pnömatik stent” etkisi sağlayabilir.
  • Eşlik eden hastalıkların tedavisi: KOAH, astım, reflü ve tekrarlayan enfeksiyonlar ayrı ayrı yönetilir.
  • Hava yolu stenti: Seçilmiş ağır olgularda geçici semptom kontrolü veya cerrahiden yarar görme olasılığını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.
  • Cerrahi: Ciddi semptomları ve belirgin santral hava yolu kollapsı bulunan seçilmiş erişkinlerde trakeobronkoplasti gibi hava yolunu destekleyen ameliyatlar düşünülebilir.

Stent her hasta için kalıcı çözüm değildir. Mukus birikimi, öksürük, migrasyon veya granülasyon dokusu gibi sorunlar gelişebileceğinden kullanım amacı ve süresi dikkatle planlanır. Levent Alpay’ın trakeal stent içeriğinde de stentlerin trakeomalazide hava yolunu mekanik olarak açık tutmak amacıyla kullanılabildiği belirtilir.

Prof. Dr. Levent Alpay’ın Klinik Değerlendirmesi

Prof. Dr. Levent Alpay’ın yayımlanmış hava yolu içeriklerinde dinamik nefes borusu çökmesi, sabit bir trakea darlığından farklı olarak solunum sırasında ortaya çıkan yapısal bir sorun olarak ele alınır. Prof. Dr. Levent Alpay’a göre, tanıda yalnız standart toraks BT’sine veya solunum fonksiyon testine dayanmak yeterli olmayabilir; dinamik BT ve gerektiğinde bronkoskopi ile hava yolunun hareket halinde değerlendirilmesi gerekir. Tedavi planı da görüntüde çökme görülmesine göre değil, bunun nefes darlığı, öksürük, sekresyon temizliği ve tekrarlayan enfeksiyonlarla ne ölçüde ilişkili olduğuna göre şekillendirilir. Ciddi semptomlu seçilmiş hastalarda stent veya cerrahi destek yöntemleri gündeme gelirken, eşlik eden akciğer hastalıklarının kontrolü tedavinin temel parçalarından biridir.

Değerlendirmeden Tedaviye Süreç Nasıl İlerler?

  1. Belirtiler ve öykü değerlendirilir: Nefes darlığının efor, öksürük veya pozisyonla değişip değişmediği; entübasyon, trakeostomi ve eşlik eden KOAH/astım öyküsü sorgulanır.
  2. Dinamik görüntüleme yapılır: İnspirasyon ve ekspirasyon sırasında trakea ile ana bronşların davranışı değerlendirilir.
  3. Bronkoskopi gerekebilir: Hava yolu çökmesinin yeri, yaygınlığı ve şekli doğrudan gözlenebilir.
  4. Eşlik eden hastalıklar düzeltilir: KOAH, astım, reflü, sekresyon birikimi ve enfeksiyon gibi sorunlar mümkün olduğunca kontrol altına alınır.
  5. Destek tedavisi değerlendirilir: Semptomatik hastalarda hava yolu temizliği ve uygun durumda CPAP/BiPAP denenebilir.
  6. İleri tedavi seçilir: Ağır ve tedaviye dirençli olgularda hava yolu cerrahisi ekibi stent veya cerrahi stabilizasyon seçeneklerini multidisipliner olarak değerlendirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dinamik nefes borusu çökmesi astımla karışır mı?

Evet. Nefes darlığı, hırıltı ve öksürük gibi belirtiler astım veya KOAH ile benzer olabilir. İnhaler tedaviye rağmen açıklanamayan yakınmalarda dinamik santral hava yolu kollapsı olasılığı ayrıca değerlendirilebilir.

Nefes borusunun çökmesi tomografide görülür mü?

Dinamik ekspiratuvar BT ile görülebilir. İnspirasyonda çekilmiş standart BT normal veya daha az belirgin görünebilir; bu nedenle hava yolunun nefes verme sırasında görüntülenmesi önemlidir.

Bu hava yolu sorunu kendiliğinden geçer mi?

Doğuştan trakeomalazi çocuklarda büyümeyle hafifleyebilir. Erişkinlerde sonradan gelişen hastalık ise çoğunlukla kronik bir problemdir; seyir altta yatan neden ve hava yolu zayıflığının derecesine göre değişir.

Nefes borusu çökmesinde stent takılır mı?

Seçilmiş ağır olgularda stent kullanılabilir. Stent bazen geçici tedavi, bazen de cerrahi stabilizasyondan yarar görüp görmeyeceğini değerlendiren bir deneme olarak planlanır. Uzun süreli kullanım komplikasyonları nedeniyle her hasta için uygun değildir.

Cerrahi tedavi ne zaman düşünülür?

Ciddi nefes darlığı, inatçı öksürük, sekresyon temizleme güçlüğü veya tekrarlayan enfeksiyonlara yol açan belirgin dinamik kollapsta ve konservatif tedavilerin yetersiz kaldığı seçilmiş hastalarda cerrahi değerlendirilebilir. Karar dinamik görüntüleme ve bronkoskopi bulgularıyla birlikte verilir.

Kaynaklar
  • Yang D, Cascella M., “Tracheomalacia”, StatPearls / NCBI Bookshelf — ncbi.nlm.nih.gov
  • Pu CY vd., “Expiratory Central Airway Collapse: A Comprehensive Narrative Review”, Clinics in Chest Medicine, 2025 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • Gangadharan SP, Majid A., “Tracheobronchomalacia vs Excessive Dynamic Airway Collapse”, Thoracic Surgery Clinics, 2024 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • Bischoff A vd., “Low-Dose Whole-Chest Dynamic CT for the Assessment of Large Airway Collapsibility in Patients with Suspected Tracheobronchial Instability”, Radiology: Cardiothoracic Imaging, 2024 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • Mitropoulos A vd., “Detection and diagnosis of large airway collapse: a systematic review”, ERJ Open Research, 2021 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • Cleveland Clinic, “Tracheomalacia: Symptoms, Causes & Treatment”, güncelleme: 23 Ekim 2024 — clevelandclinic.org

Tıbbi olarak incelenmiştir. Sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Prof. Dr. Levent Alpay

İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan Prof. Dr. Levent Alpay, göğüs cerrahisi uzmanlık eğitimini İstanbul Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamlamıştır. 2015 yılında Doçent, 2021 yılında Profesör unvanını kazanan Prof. Dr. Alpay'ın 634 atıf ve h-index 16 değerine sahip uluslararası akademik yayınları bulunmaktadır. Torakoskopik akciğer kanseri cerrahisi, plevra hastalıkları ve mediasten cerrahisi alanlarında Medistate Çekmeköy ve Kavacık hastanelerinde hastalarına hizmet vermektedir.

Akademik Profil →
  • →
  • İletişim - Contact

    İletişim Formu - Contact Form

  • +905550251212
  • Medistate Çekmeköy Hastanesi, Merkez, Erenler Cd No:16, 34782 Çekmeköy/İstanbul